Jeżeli kupiony produkt nie działa prawidłowo, różni się od opisu albo nie ma cech, których można było rozsądnie oczekiwać, konsument może złożyć reklamację z tytułu niezgodności towaru z umową. W pierwszej kolejności może żądać naprawy lub wymiany, a w określonych sytuacjach także obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy. Odpowiedzialność ponosi co do zasady sprzedawca, a nie producent.
Czym jest niezgodność towaru z umową?
Niezgodność występuje wtedy, gdy towar nie spełnia wymagań wynikających z umowy albo ustawowych kryteriów zgodności. Produkt powinien między innymi odpowiadać opisowi, rodzajowi, ilości i jakości uzgodnionej ze sprzedawcą. Musi również nadawać się do zwykłego celu, do którego używa się towarów tego rodzaju, oraz mieć trwałość, bezpieczeństwo i funkcjonalność, których konsument może racjonalnie oczekiwać.
Przykładami mogą być: telefon z wadliwym aparatem, buty rozklejające się po krótkim czasie prawidłowego używania, mebel o innych wymiarach niż podane w ofercie albo urządzenie, którego funkcje nie odpowiadają przedstawionej specyfikacji. Reklamacja może dotyczyć także nieprawidłowego montażu, jeżeli montaż został wykonany przez sprzedawcę lub na jego odpowiedzialność.
Nie każda wada oznacza jednak odpowiedzialność sprzedawcy. Znaczenie mogą mieć uszkodzenia powstałe z winy użytkownika, naturalne zużycie albo cecha wyraźnie zaakceptowana przed zakupem. Jeżeli kupujący został konkretnie poinformowany o odstępstwie od zwykłych wymagań i wyraźnie je zaakceptował, nie może reklamować właśnie tej uzgodnionej cechy jako niezgodności.
Przy zgłaszaniu niezgodności towaru z umową pomocne jest także ustalenie, kiedy wybrać gwarancję zamiast reklamacji do sprzedawcy.
Jakie prawa ma konsument?
W ramach odpowiedzialności sprzedawcy konsument może przede wszystkim żądać:
- naprawy towaru,
- wymiany towaru na zgodny z umową,
- obniżenia ceny,
- odstąpienia od umowy, czyli zwrotu towaru i pieniędzy.
Zwykle konsument może wybrać naprawę albo wymianę. Sprzedawca może jednak odmówić wybranego sposobu, jeżeli jest on niemożliwy albo wymagałby nadmiernych kosztów w porównaniu z drugim rozwiązaniem. W takim przypadku powinien zaproponować rozwiązanie zgodne z przepisami.
Naprawa lub wymiana powinny zostać przeprowadzone w rozsądnym czasie i bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta. Koszty związane z realizacją reklamacji, w tym dostarczeniem towaru, ponosi sprzedawca. Szczegółowe terminy odpowiedzi na reklamację opisano w odrębnym poradniku dotyczącym czasu rozpatrywania reklamacji.
Kiedy można żądać obniżenia ceny lub zwrotu pieniędzy?
Obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy staje się właściwym żądaniem między innymi wtedy, gdy sprzedawca odmówił doprowadzenia towaru do zgodności, nie zrobił tego w rozsądnym czasie lub naprawa albo wymiana powodowałaby istotne niedogodności. Konsument może skorzystać z tych uprawnień również wtedy, gdy niezgodność jest na tyle poważna, że uzasadnia natychmiastowe odstąpienie od umowy.
Odstąpienie od umowy nie jest zasadniczo możliwe, gdy niezgodność jest nieistotna. Ustawa przewiduje jednak domniemanie, że niezgodność jest istotna, więc to sprzedawca musi wykazać jej nieistotny charakter, jeżeli chce podważyć takie żądanie.
Przy obniżeniu ceny kwota powinna odpowiadać proporcji wartości towaru niezgodnego do wartości towaru zgodnego z umową. Po skutecznym odstąpieniu sprzedawca zwraca cenę, a konsument udostępnia towar do odbioru na koszt sprzedawcy. To uprawnienie reklamacyjne różni się od ustawowego odstąpienia od umowy zawartej przez internet, które ma własne zasady i wyjątki.
Jak złożyć reklamację z tytułu niezgodności towaru z umową?
Reklamację warto złożyć w sposób, który pozwala później potwierdzić jej treść i datę doręczenia. Może to być formularz sklepu, wiadomość e-mail, pismo albo inna forma przyjmowana przez sprzedawcę. Nie trzeba posługiwać się prawniczym językiem.
W zgłoszeniu należy wskazać:
- dane kupującego i informacje pozwalające zidentyfikować zakup,
- opis niezgodności oraz, w miarę możliwości, kiedy została zauważona,
- wybrane żądanie: naprawę, wymianę, obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy,
- preferowany sposób kontaktu i dokumenty potwierdzające zakup, jeśli są dostępne.
Paragon nie jest jedynym możliwym dowodem zakupu. Przydatne mogą być również potwierdzenie płatności, faktura, korespondencja, numer zamówienia albo dane transakcji. Towar należy zabezpieczyć tak, aby nie uległ dalszemu uszkodzeniu, i przekazać go sprzedawcy zgodnie z ustaleniami. Nie trzeba samodzielnie diagnozować przyczyny problemu ani wskazywać konkretnego przepisu.
Jak długo sprzedawca odpowiada za niezgodność?
Sprzedawca odpowiada za niezgodność towaru z umową ujawnioną w ciągu 2 lat od dostarczenia towaru. Jeżeli niezgodność ujawni się w tym okresie, co do zasady przyjmuje się, że istniała już w chwili dostarczenia, chyba że charakter towaru lub niezgodności wyklucza takie domniemanie. To ułatwia konsumentowi dochodzenie praw, choć w spornej sprawie znaczenie mogą mieć dowody dotyczące sposobu używania produktu.
Przepisy o niezgodności towaru z umową dotyczą przede wszystkim sprzedaży przedsiębiorca–konsument. Przy zakupie od osoby prywatnej stosuje się inne reguły, w szczególności dotyczące rękojmi i możliwości jej ograniczenia. Warto też odróżnić ustawową odpowiedzialność sprzedawcy od gwarancji udzielonej dobrowolnie przez producenta lub inną osobę.
Najczęściej zadawane pytania
Czy reklamacja musi być złożona na formularzu sklepu?
Nie. Formularz może ułatwić obsługę, ale konsument może opisać reklamację także w e-mailu lub piśmie, jasno wskazując problem i żądanie.
Czy sprzedawca może odesłać konsumenta do producenta?
Nie powinien uzależniać przyjęcia reklamacji od kontaktu z producentem. Za ustawową zgodność towaru z umową odpowiada sprzedawca.
Czy można reklamować brak funkcji opisanej w reklamie?
Tak, jeżeli funkcja była przedstawiona jako cecha produktu i nie została skutecznie sprostowana przed zawarciem umowy.
Czy gwarancja zastępuje reklamację u sprzedawcy?
Nie. Gwarancja jest dobrowolnym, odrębnym zobowiązaniem. Konsument nadal może korzystać z ustawowych praw wobec sprzedawcy.